De aanval van Israël en de VS op Iran van eind februari – begin maart leidt wederom tot grote instabiliteit in het Midden-Oosten en de rest van de wereld. De consequenties zijn nog moeilijk in te schatten maar dat er grote (logistieke) verstoringen zullen zijn lijkt wel zeker. Er zijn met name zorgen over een eventuele afsluiting van de straat van Hormuz door Iran. Dat zou enorme gevolgen hebben voor de toevoer van olie en vloeibaar gas naar de gehele wereld. Het gevolg van de vermindering van het aanbod laat zich raden: enorme prijsstijgingen. Nu al is veel vliegverkeer tussen de Westerse wereld en de regio gedeeltelijk of geheel stilgelegd. Ook reageren de wereldwijde beurzen zeer nerveus op het nieuws. Kortom, een nieuwe wereldwijde crisis is geboren. En dat in een periode waarin het toch al bepaald niet rustig was.
Gevolgen korte termijn
Op de korte termijn zal er in de dagelijkse operatie veel logistieke hectiek zijn. Als aanvoerlijnen stokken moeten er alternatieve leveranciers of substituut-producten worden gevonden. Het gevolg is meer onzekerheid, langere levertijden en stijgende inkoopprijzen. Als inkoopprijzen stijgen moeten er nieuwe budgetten worden vrijgemaakt en alle financieringsproblematiek van dien. De verkoopprijzen zullen dan ook vast moeten meestijgen hetgeen weer een impact gaat hebben op de verkopen. Klanten verwachten zulke prijsstijgingen en zullen dus geneigd zijn om hierop te anticiperen met het op korte termijn plaatsen van hogere bestellingen met als gevolg dat de vermaledijde opslingereffecten de kop weer zullen opsteken en de variabiliteit nog meer toeneemt.
Flexibele Nederlandse logistiek
Opmerkelijk genoeg is de Nederlandse logistiek doorgaans best goed in staat om met deze korte-termijn hectiek om te gaan. Natuurlijk, wat niet kan dat kan niet; niemand kan ijzer met handen breken en heel leuk is het nooit. Maar logistiek en supply chain managers hebben het afgelopen decennium ook bewezen hun mannetje/vrouwtje te staan. De logistiek kenmerkt zich door een sterke ‘can-do’ mentaliteit en een cultuur van “when the going gets though, the though get going”. Deze onmiskenbare competentie heeft zich bewezen tijden de vele crises die al de afgelopen vijf jaar langskwamen, denk aan Covid19, de dwarsliggende boot in het Suezkanaal, de Oekraïne-oorlog, de overstromingen en droogte door klimaatverandering, de handelstarieven en andere geopolitieke spanningen.
Logistieke escalatie?
Telkens wisten bedrijven hun logistieke stromen zo goed en zo kwaad als het ging op de omstandigheden aan te passen. Vaak piepte en kraakte het maar tot echte majeure issues heeft het lang niet altijd geleid. Hoewel je daarover echt wel de nodige zorgen kunt hebben, is er geen aanleiding om nu te denken dat het bij de Iran-oorlog schreeuwend uit de hand gaat lopen.
Logica van gisteren
Rustig gaan slapen dus? Toch niet. Maar dat heeft niet zozeer met de operationele bedrijfsvoering te maken maar des te meer met de tactische en strategische aspecten. Management-guru Peter Drucker zei ooit: “The greatest danger in times of turbulence is not the turbulence, it is to act with yesterday’s logic.”
Lange termijn
Leven we in een tijd van turbulentie? Echt wel. Maar in de logistiek proberen we steeds weer om onszelf terug te knokken naar de ‘normale’ manier van doen. Op korte termijn logisch, op lange termijn veel minder. De reden: normaal bestaat niet meer en komt niet meer terug. Het is zinloos om te doen alsof.
In het algemeen geldt: “zeg mij waar je kracht ligt, en ik weet waar je zwakheden zitten”. De Nederlandse logistiek blinkt uit in het voortdurend verwerken van korte-termijn problemen. Je kan dan ook uittellen dat daar ook alle tijd, geld, aandacht en waardering naar uitgaat. Het gevolg is dat er relatief weinig aandacht wordt besteed aan reflectie, aan innovatieve businessmodellen, aan het ontwikkelen van strategische vergezichten en aan andere werkzaamheden die niet onmiddellijk leiden tot actie.
Resilience
De tekenen van de operationele insteek zijn overal zichtbaar. Logistieke conferenties worden vooral bevolkt door adviseurs en niet door logistieke managers; die zijn te druk met de dagelijkse activiteiten. Er zijn slechts een handjevol opleidingen op het gebied van Leven-lang-ontwikkelen. Het blijkt steeds weer lastig om met name logistiek georiënteerde MKB-bedrijven te porren om mee te doen aan onderzoek rond mogelijke innovaties. Dat is allemaal nog daar aan toe, maar ook de digitalisering van de logistiek blijft achter net als het ontwikkelen van andere belangrijke competenties zoals resilience en ketensamenwerking.
Logistieke uitdagingen Iran-oorlog
Wat heeft dat allemaal met de Iran-crisis te maken? Op het eerste oog niets. Het zal niet makkelijk zijn maar de logistiek werkt hard, is slim en vindt vast wel een korte-termijn oplossing voor deze specifieke uitdaging en hier en daar zullen een paar flinke veren worden gelaten. All-in the game.
Maar er is wel een wezenlijke uitdaging voor de middellange en lange termijn. Immers, deze crisis staat niet op zich. Het is onderdeel van een patroon van steeds toenemende VUCA (volatility, uncertainty, complexity, ambiguity). Er is geen kristallen bol voor nodig om te zien dat zich een nieuwe geopolitieke wereldorde aan het ontwikkelen is. Deze oorlog is daar een onderdeel van. Ondertussen zijn er vele uitdagingen op het gebied van beperkt beschikbare grondstoffen, een krimpende arbeidsmarkt en natuurlijk op het gebied van sociale en ecologische duurzaamheid.
Om met Jan Rotmans (hoogleraar transitiekunde) te spreken: “we leven niet in een tijdperk van verandering, maar in een verandering van tijdperk.”
Het is een platitude geworden, maar daarom niet minder waar: de crisis is ook een kans. Een kans om uit een compleet ander vaatje te tappen. Voor de middellange termijn moeten we in de logistiek nu eindelijk eens af van de eeuwige focus op kosten.
Businessmodellen
Het moet gaan over klantwaarde. Flexibiliteit, snelheid en duurzaamheid worden alleen maar belangrijker. In ketens zijn transparantie en innovatie de toverwoorden. Daarbij is digitalisering een ‘conditio sine qua non’.
Op de lange termijn moeten we nadenken over onze businessmodellen. Supply chain is de allerbelangrijkste facilitator daarvan en daarin moeten we diep investeren.
Voorraadkeuze
Globalisering is op zijn retour en de diverse machtsblokken zullen zichzelf overeind moeten kunnen houden. Locatiekeuzes moeten daarop gebaseerd zijn. Voorraadhouden gaat niet alleen over cycle of safety stock maar ook over het aanhouden van strategische voorraden. Planning gaat niet op basis van optimalisatie maar aan de hand van toekomstgerichte scenario’s. Alle processen dienen circulair te worden ingericht.
Terug naar de vraag: welke gevolgen heeft de Iran-oorlog voor de logistiek? Het is moeilijk in te schatten, maar het zullen vast uitdagende tijden worden.
Maar als alle energie uitsluitend gaat zitten in het oplossen van deze onmiddellijke uitdagingen zijn we, zelfs als het allemaal zou lukken, uiteindelijk eerder slechter dan beter af. Het zou mooi zijn als deze gelegenheid werd aangegrepen om ook over de langere termijn na te denken en daarvoor proactief plannen te maken.
